Kripto Paralarda Halı Çekme (Rug Pull) Nedir ve Nasıl Baş Edilir?

Halı çekme, insanların kripto varlıklarına yatırım yaptıklarında karşılaştıkları risklerden biridir. Günümüzde, insanların dijital varlıklara ve kripto para birimlerine yatırım yapmaları giderek daha kolay hale gelmektedir. Ancak bazı ticaret platformlarının sağladığı rahatlığın arkasında yine de kayıp yaşamamak için dikkatli olmak gerekmektedir. 

Halı Çekme Nedir?

Terim, kelimenin tam anlamıyla "halıyı çekmek" anlamına gelen ve üzerinde duran kişiyi aşağı çeken İngilizce bir ifadeden (rugpull) gelmektedir.

Bu kripto varlıkla ilgili dolandırıcılık biçimi, geliştiriciler yaptıkları projeden vazgeçtiğinde ortaya çıkmaktadır. Bu, fiyatı artırmayı ve yatırımcılardan olabildiğince fazla değer ve para almayı başardıktan sonra yapılmaktadır.

Bu durumda proje sahibi, geliştirilen projenin kripto varlıklarını aynı anda ve büyük miktarlarda satacaktır. Sonuç olarak, yatırımcıların sahip olduğu varlıkların değeri neredeyse sıfır olacaktır.

Çıkış dolandırıcılığı olarak da adlandırılan bu suç, genellikle DEX'te depolanan bir varlık koleksiyonuna dayanan merkezi olmayan borsalardaki (DEX) tokenleri etkilemektedir. Bu durumda, genellikle geliştirici gibi davranan dolandırıcılar, birçok kullanıcıyı cezbeden gelecek vaat eden bir proje tasarlayacaktır. Proje daha sonra dağıtılacak ve birçok yatırımcıyı çekecektir, böylece kripto varlıklarının fiyatı başlangıçta yükselecektir.

Varlığın fiyatı, dolandırıcıların tatmin edici seviyesini karşıladığı düşünülen bir noktaya vardığında, dolandırıcılar sahip oldukları tüm varlıkları aynı anda büyük miktarda satacaklardır. Daha sonra bu varlığın fiyatını yok edecekler ve bu kripto varlığını biriktiren tüm yatırımcıları zarara uğratacaklardır. Örneğin, Ekim 2021'in başlarında oldukça popüler olan bir kripto varlığı olan SQUID bu konuda çok bilinmektedir.

SQUID adı, Netflix'teki popüler dizilerden biri olan “Squid Game” sayesinde popülerlik gösterdi. Ancak direkt bir bağlantı tabi ki de yoktu.

Uzun lafın kısası, bu kripto paranın tanıtımını sosyal medya aracılığıyla gören devasa yatırımcılar nedeniyle bu tokenin fiyatı aniden yukarılara çıktı. 2021 yılında 26 Ekim ve 1 Kasım arasında, bu kripto paranın fiyatı yüzde 23 milyondan fazla artış gösterdi. Bu aşırı fiyat artışı, önceki bir sentten 2.861,80 dolara yükselişi tarif etmekteydi.

Ancak, bu durum uzun sürmedi. Fiyat artışı daha sonra sert bir fiyat düşüşüne dönüştü, hatta 0,003 dolar gibi bir fiyata bile düşüş gerçekleşti. Doğal olarak, herkes SQUID'i bir aldatmaca olarak gördü. Öte yandan, bu kripto paranın geliştiricisinin projesini terk ettiğinden ve sahip olduğu kripto paraları sattığından da şüphelenilmektedir. Bu satıştan projeyi ortaya çıkaran kişi 3,3 milyon dolar kazandı.

Ayrıca, daha fazla araştırmadan sonra, bu projenin teknik incelemesinin de çeşitli gramer hatalarıyla dolu olduğu ve profesyonelce derlenmediği ortaya çıktı.

Halı Çekme Nasıl Çalışır ve Gelişimi 

Bahsedildiği gibi, bu kripto dolandırıcılığı yöntemi genellikle DEX'te yaygındır. Geliştiriciler, Ethereum gibi popüler kripto para birimleri ile kasıtlı olarak eşleştirilen DEX üzerinde listelemeler oluştururlar. Ne yazık ki, buna inanan ve Ethereum'larını hemen kayıtlı bir token ile değiştiren yatırımcılar her zaman olmaktadır.

Birçok yatırımcı Ethereum'unu değiştirdiğinde, geliştirici likidite havuzundaki her şeyi geri çekecek ve böylece listelenen paraların fiyatı sıfır olacaktır. Genellikle, yatırımcılar yeni kripto paraya güvenirler çünkü geliştiriciler güven kazanmak için değişik yöntemlere başvururlar. Örneğin, sanatçıları işe almak ve heyecan yaratmak, Twitter veya Telegram gibi sosyal medyada bir etki oluşturmak vb.

Aldatılsalar bile yatırımcıların kolayca inanabilmeleri için genellikle gruplarında büyük miktarda likit sermaye vermektedirler. Ayrıca, bu aldatmaca özellikle DEX'te gelişebilir, çünkü oradaki yeni kripto para ucuz bir ücretle ve denetim olmadan kaydedilebilir, bu nedenle merkezi bir kripto para birimi değişiminden farklıdır. 

Nasıl Bu Duruma Karşı Kişi Kendisini Koruyabilir?

Kripto pazarında dolandırıcılık yapma potansiyeline sahip projeleri belirlemek için dikkate alınması gereken birkaç şey mevcuttur.

  1. Bir projenin arkasındaki geliştirici ekibi araştırılmalı

İlk adım olarak, her zaman bir projenin arkasındaki figür veya organizasyon araştırılmalıdır, bu durumda varlığı kuran ve denetleyen kişiler de öğrenilebilir. Organizasyon yapısındaki insanlar, tarihçeler ve faaliyetler hakkında bilgileri edinmek mümkündür.

  1. Ağ verileri ve bilgiler izlenmelidir

İkinci olarak, mevcut ağ verileri ve bilgileri blok zinciri ağı bağlamında izlemek gereklidir. Son günlerdeki işlem hacmi verileri, toplam likidite ve onu meşru bir kripto varlığı olarak kaydeden DEX sayısına kadar bir kripto varlığının zincir üzerindeki etkinliği gözlemlemek mümkündür.

Genellikle, halı çekme dolandırıcılığı potansiyeline sahip projeler yalnızca birkaç DEX'te listelenir ve küçük bir ticaret hacmine sahiptir. Ek olarak, kripto varlıklarının sahiplerini ve kaç tane olduğunu görmek için blok gezgini de kullanılabilir.

  1. FOMO'dan kaçınılmalı ve haberler özenle okunmalıdır

Son olarak aranan veriler güncel haberlerle örtüşmelidir. Bu durumda kripto topluluğunun belirli bir varlığa tepkisi öğrenilebilir, Reddit veya diğer popüler forumlar izlenebilir ve güvenilir kripto sitelerinden gelen haberler özenle okunup kontrol edilebilir.

Tüm bunlar, kişiyi muhtemelen bir halı çekme dolandırıcılığına götürecek olan kaçırma korkusundan (FOMO) uzaklaştırmayı amaçlamaktadır.